Διπόταμο – Καστρί . Ένα σημαντικό ιστορικό μονοπάτι

Στην σήμανση και ανάδειξη του σημαντικού αυτού μονοπατιού προχώρησαν τα μέλη και οι εθελοντές της Περιβαλλοντικής κίνησης Θάσου.

Τοποθετήθηκαν στην θέση Διπόταμο, που βρίσκεται στο μέσον της διαδρομής Ποτός – Θεολόγος αλλά και στην θέση ‘Λαρνάκι’, ξύλινες πινακίδες με τον χάρτη του μονοπατιού αλλά και περιληπτικά ιστορικά στοιχεία για την περιοχή.

Το μονοπάτι σηματοδοτήθηκε έτσι ώστε να μπορεί κανείς να ακολουθη εύκολα την κυκλική διαδρομή και να μην χάνει τίποτα από τα αξιοθέατα της.

Το μονοπάτι αυτό επιλέχτηκε να είναι το πρώτο σε μια σειρά άλλων παρόμοιων δράσεων που θα ακολουθήσουν, λόγω του μεγάλου ιστορικού του βάρους και της αισθητικής του αξίας.
Καλούμε για μια ακόμα φορά τα μέλη και τους φίλους της Περιβαλλοντικής να συμμετάσχουν σε αυτού του είδους τις εθελοντικές δράσεις που μας δίνουν την ευκαιρία να γνωριζόμαστε καλύτερα μεταξύ μας και παράλληλα να προσφέρουμε σημαντικό έργο κάνοντας κάτι που μας αρέσει.
Τα αρχαιότερα δείγματα ανθρώπινης παρουσίας στη Θάσο εντοπίζονται στην περιοχή των Λιμεναρίων  στα ορυχεία ώχρας που ανάγονται στην τελευταία φάση της Παλαιολιθικής Παρόδου (20.000 π.Χ σύμφωνα με ραδιοχρονολογήσεις) .
Τα πρώτα ωστόσο δείγματα μόνιμης κατοίκησης του νησιού εμφανίζονται στα τέλη   της 6ης π.Χ χιλιετίας όταν τελειώνει η Μέση Νεολιθική και αρχίζει η Νεώτερη Νεολιθική Περίοδος.
. Ενδείξεις κατοίκισης κατά τους Νεολιθικούς Χρόνους έχουν σημειωθεί και στη Βόρεια Θάσο ,αλλά οι σημαντικότεροι ως σήμερα νεολιθικοί οικισμοί εντοπίζονται στη Νότια Θάσο  στις κοιλάδες Μαριών  και Θεολόγου. Οι νεολιθικοί κάτοικοι της Θάσου είναι γεωργοί και κτηνοτρόφοι που συμπληρώνουν την τροφή τους με το κυνήγι κα το ψάρεμα  Χρησιμοποιούν τα φυσικά σπήλαια και αναπτύσσουν οργανωμένους οικισμούς σε χαμηλούς λόφους κοντά στη θάλασσα, (Οικισμός των Λιμεναρίων) αλλά και σε οχυρές θέσεις σε απόσταση από την παραλία , όπως στον οικισμό της θέσης« Καστρί» στην περιοχή του Θεολόγου .
ΚΑΣΤΡΙ
Η οχυρή κορυφή «Καστρί» που ως πλώρη καραβιού προβάλλει στον ορίζοντα της κοιλάδας που διασχίζει την μεταξύ Ποτού και Θεολόγου ορεινή περιοχή κατοικείται για πρώτη φορά στις αρχές της 5ης π.Χ .χιλιετίας και εμφανίζει συνέχεια κατοίκισης από την αρχαιότερη ως την ύστατη φάση της Νεώτερης Νεολιθικής Περιόδου Στα τέλη της Νεολιθικής Εποχής (τέλη της 5ης –αρχές της 4ης π.Χ. χιλιετίας) ο οικισμός εγκαταλείπεται .Επανακατοικείται αιώνες αργότερα στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού (1600-1050 π.Χ.) και γνωρίζει ιδιαίτερη πληθυσμιακή άνθιση στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (1050-700 π.Χ.). Η εγκατάλειψη του οικισμού συμπίπτει με την άφιξη των Παρίων στο νησί της Θάσου  στην περίοδο του Β ελληνικού αποικισμού. Στις αρχές του 7ουπ.Χ. Πάριοι άποικοι ιδρύουν στο βόρειο άκρο του νησιού την πρώτη στο Βόρειο Αιγαίο αποικία τους τη Θάσο που πήρε το όνομα της από το νησί και εξελίχθηκε  σε ισχυρή πόλη-κράτος στο Βόρειο Αιγαίο.
1 Ο νεολιθικός οικισμός στο Καστρί
Οι ανασκαφικές έρευνες [1]που έχουν πραγματοποιηθεί στην κορυφή του λόφου Καστρί  έχουν εντοπίσει νεολιθικό οικισμό με οργανωμένη δόμηση και συγκροτημένη κοινωνική οργάνωση, όπως τεκμηριώνεται από την εμφάνιση λιθόκτιστων οικιών και λιθόκτιστου περιβόλου. )Η χρήση της λιθοδομής, χαρακτηριστικό στοιχείο της αιγιακής αρχιτεκτονικής ,η οποία φαίνεται ότι επικρατεί στον νεολιθικό οικισμό στο Καστρί ,τουλάχιστο στη βάση των τοίχων  των κτιρίων του , διαφοροποιεί την αρχιτεκτονική της Νεολιθικής Θάσου από την πασσαλόπηκτη αρχιτεκτονική των ξυλόκτιστων κτισμάτων που επικρατεί στους νεολιθικούς οικισμούς της Μακεδονίας και της Θράκης . Ωστόσο τα αγγεία ,τα εργαλεία , τα ειδώλια,τα αντικείμενα κύρους και συμβολισμού που βρέθηκαν στον νεολιθικό της θέσης «Καστρί|, όπως και στον πρωιμότερο οικισμό των Λιμεναρίων αντικατοπτρίζουν την πολιτιστική παράδοση και της απέναντι στεριάς ,με την οποία παρέμεινε άρρηκτα δεμένη η Θάσος σ’ όλες τις περιόδους της προϊστορίας και της ιστορίας της.
Με το τέλος της Νεολιθικής Εποχής η κατοίκιση στον οικισμό της θέσης «Καστρί» διακόπτεται. Δεν υπάρχουν ενδείξεις για την κατοίκηση της θέσης  κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Οι αρχαιολογικές έρευνες  έδειξαν ότι στην περίοδο αυτή (4η και 3ηπ.Χ.χιλιετία )  νέοι οικισμοί ιδρύονται τα παράλια του νησιού .
2.Ο οικισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού και της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου
Στην Ύστερη  Εποχή του Χαλκού ( β΄μισό της 2ης π.Χ .χιλιετίας ) οι αρχαιολογικές έρευνες στη Θάσο εντοπίζουν μετακίνηση του πληθυσμού από τα παράλια στην ενδοχώρα ..Η κίνηση αυτή προς τις ορεινές θέσεις στο εσωτερικό του νησιού ολοκληρώνεται στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (1050-700 π.Χ. Οι οχυρωμένες ακροπόλεις μαρτυρούν την αναζήτηση ασφάλειας στις ορεινές περιοχές ,που  προσφερόταν άλλωστε όχι μόνο για κτηνοτροφική δραστηριότητα αλλά και για την εκμετάλλευση των μεταλλοφόρων κοιτασμάτων του εσωτερικού του νησιού.
Η επανακατοίκηση της οχυρής θέσης « Καστρί.» στα μέσα της 2ης π.Χ. χιλιετίας . αποτελεί αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της μετακίνησης του πληθυσμού από τα παράλια στην ενδοχώρα.  Στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού και ιδιαίτερα στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου ο οικισμός εξελίσσεται στο ισχυρότερο οικιστικό κέντρο του νησιού. Την πληθυσμιακή άνθιση του μαρτυρούν οι εκτεταμένες νεκροπόλεις του. καθώς και οι μικροί δορυφόροι -οικισμοί γύρω του .
Οι ανασκαφικές έρευνες στην επίπεδη κορυφή του οχυρού λόφου έχουν φέρει στο φως μικρό μέρος από τα κτιριακά κατάλοιπα του οικισμού της Ύστερης Εποχής Χαλκού και της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου.Τα ξύλινα πασσαλόπηκτα κτίσματα της πρώιμης φάσης της Ύστερης Εποχής του Χαλκού τα διαδέχονται κτίρια με λιθόκτιστους στη βάση τους τοίχους που χρονολογούνται στα τέλη της Ύστερης  Εποχής του Χαλκού και στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου .
Λιθόκτιστα είναι και τα ταφικά κτίσματα. που οι ανασκαφές αποκάλυψαν στα διάσπαρτα γύρω από τον οικισμό νεκροταφεία στις θέσεις «Κεντριά» «Τσιγανάδικα» « Βρυσούδες» και «Λαρνάκ騻 Στο μεγαλύτερο ποσοστό τους τα ταφικά κτίσματα περιείχαν  ταφές –ενταφιασμούς Ιδιαίτερο ενδιαφέρον εμφανίζει ωστόσο και η σποραδική εμφάνιση και ταφών – καύσεων που χρονολογούνται στην ΄Υστερη Εποχή του Χαλκού.
Από την παρουσία των πασσαλόπηκτων κτισμάτων ,όπως και από την τεχνολογία ,τα σχήματα και τη διακόσμηση των αγγείων ,βεβαιώνεται  η ένταξη του οικισμού «Καστρί» στην πολιτιστική κοινή που έχει διαμορφωθεί στην ανατολικά του Αξιού Μακεδονία και στην Αιγαιακή Θράκη.
Τα ομηρικά έπη δεν αναφέρουν τη Θάσο , αλλά τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν ότι το νησί δεν ήταν αποκομμένο από τον κόσμο του Αιγαίου.     Στα τέλη της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στον οικισμό «Καστρί»  εμφανίζονται μυκηναϊκά αγγεία περιφερειακών ως επί το πλείστον εργαστηρίων ,των οποίων οι τοπικές χειροποίητες μιμήσεις επιβιώνουν και στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου. Με τα καράβια του μυκηναϊκού κόσμου φθάνουν εδώ και αντικείμενα που προέρχονται από τον βόρειο ευρωπαϊκό χώρο: Xάνδρες από ήλεκτρο που προέρχεται από τη Βόρεια Ευρώπη και χάνδρες από υαλόμαζα, η τεχνική κατασκευής των οποίων παραπέμπει σε γνωστή από τη Βόρεια Ιταλία τεχνολογία παραγωγής  υαλόμαζας.
Στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου εξ άλλου τα τοπικά χειροποίητα αγγεία εμφανίζουν σχήματα που παραπέμπουν σε τροχήλατα αγγεία του νοτιοελλαδικού πρωτογεωμετρικού ρυθμού , ενώ στην ενδυμασία και στην κόσμηση μαζί με τα χάλκινα κοσμήματα της τοπικής παράδοσης εμφανίζονται με μεγάλη συχνότητα χάλκινες πόρπες του  κυκλοφορούν στον Αιγαιακό κόσμο.
3.Περιήγηση στον οικισμό Καστρί και στα νεκροταφεία του
Στην οχυρή κορυφή «Καστρί» τα κατάλοιπα των κτισμάτων που οι ανασκαφές είχαν φέρει στο φως δεν είναι σήμερα ορατά. ΄Εχουν καλυφθεί  από στρώμα χώματος για να παραμείνουν προστατευμένα μέχρις ότου ολοκληρωθεί η ανασκαφική τους έρευνα. Ένας τεράστιος  ωστόσο λιθοσωρός στο βόρειο άκρο της κορυφής ,όπου η φυσική προσπέλαση στην ακρόπολη   πρέπει να ανήκει σε ερείπια λιθόκτιστου πιθανότατα οχυρωματικού κτιριακού συγκροτήματος άγνωστης ακόμα χρονολόγησης , εφ’ όσον δεν έχει ακόμα ανασκαφεί.
Στους νοτιοδυτικούς πρόποδες αυτού του ανεξερεύνητου ακόμα λιθοσωρού είναι ορατό ένα τμήμα του λιθόκτιστου περιβόλου της τελευταίας φάσης του νεολιθικού οικισμού.
Στην κορυφή του λόφου στο νοτιοανατολικό άκρο της κορυφής .ο επισκέπτης μπορεί να αναζητήσει τα σωζόμενα δείγματα θρησκευτικού συμβολισμού και τελετουργιών του προϊστορικού οικισμού Είναι μικρές λαξευμένες  κοιλότητες πάνω σε επίπεδο βράχο με χαρακτά φίδια ανάμεσα τους. Πρόκειται πιθανότατα για υπαίθριο ιερό της Ύστερης  Εποχής Χαλκού-Πρώιμης Εποχής Σιδήρου που θυμίζει ανάλογα υπαίθρια ιερά της Αιγαιακής Θράκης.
…. Εντυπωσιακά οπωσδήποτε κατάλοιπα της πολιυστικης φυσιογνωμίας  του προϊστορικού οικισμού «Καστρί» αποτελούν τα σωζόμενα σε μνημειακό μέγεθος ταφικά κτίσματα που έχουν εντοπισθεί και ανασκαφεί σε τέσσερα νεκροταφεία που έχουν εντοπισθεί και εν μέρει ανασκαφεί :, γύρω από την κορυφή «Καστρί» :
Στους ανατολικούς και  στους νότιους πρόποδες του οχυρού λόφου , όπου το άνδηρο της θέσης «Κεντριά»,  στις  ανατολικές πλαγιές του ορεινού όγκου  δυτικά του οικισμού (θέση «Τσιγανάδικα» ) ), στη θέση “Βρυσούδες» βόρεια  του οικισμού  και στη θέση «Λαρνάκι » σε απόσταση 1,5 -2 χιλιομέτρων, βόρεια  της κορυφής «Καστρί».
Πρόκειται για λιθόκτιστα υπέργεια κτίσματα τα οποία αρχικά πρέπει να καλύπτονταν από τύμβους – λιθοσωρούς .Διακρίνονται τρεις τύποι ταφικών κτισμάτων:
Α:.Ταφικά κτίσματα στα οποία εναποθέτονταν  ταφές- καύσεις Είναι  λιθόκτιστες εξέδρες ,πάνω στις οποίες τοποθετούνταν τα τεφροδόχα αγγεία με τα καμένα οστά των νεκρών που   καλύπτονταν εν συνεχεία  με παχύ στρώμα λίθων
Β :Μονόχωρος  ταφικός θάλαμος με κυκλική η ορθογώνια  κάτοψη και λιθόκτιστα τοιχώματα που μειώνονταν εκφορικά προς τα άνω για να καταστεί δυνατή η κάλυψη τους με μία ή δύο μεγάλες σχιστόπλακες.  Οι μεγάλοι αυτοί τάφοι περιείχαν μεγάλο αριθμό ταφών ενταφιασμών διαταραγμένων από τις επάλληλες ταφές.Σε ορισμένους διακρίνονταν η τελευταία  ταφή.
Γ: Νεώτερη εξέλιξη του ευρύχωρου μονόχωρου ταφικού θαλάμου  αποτελούν οι στενότεροι ορθογώνιοι τάφοι με προθάλαμο η χωρίς προθάλαμο., που είχαν επίσης λιθόκτιστα μειούμενα προς τα άνω πλάγια τοιχώματα και καλύπτονταν από μεγάλη σχιστόπλακα.  Οι ορθογώνιοι τάφοι σχεδόν κατά κανόνα αποτελούν μέλη ενός ευρύτερου ταφικού συγκροτήματος που απαρτίζεται από συνεχόμενα ταφικά κτίσματα.   Στο εσωτερικό των τάφων αυτού του τύπου ο αριθμός των νεκρών ήταν μικρότερος και συχνά περιοριζόταν σε μια ανδρική και μια γυναικεία ταφή. Το φύλο των νεκρών προσδιορίστηκε από την ανθρωπολογική μελέτη , αλλά και από το είδος των κτερισμάτων τους.: Οι άνδρες έφεραν μαχαίρι -χάλκινο στις αρχαιότερες ταφές και  σιδερένιο στις νεώτερες- και οι γυναίκες πήλινο σφονδύλι. Τα παιδιά ενταφιάζονταν είτε στο εσωτερικό των τάφων είτε έξω από τους τάφους σε πιθάρια που τοποθετούνταν σε κτιστές θήκες . Στους προθάλαμους των τάφων βρέθηκαν μεγάλα αποθηκευτικά αγγεία ,που προοριζόταν πιθανότατα για ταφικές τελετουργίες .Κατά κανόνα έξω από τα ταφικά κτίσματα οι ανασκαφικές έρευνες έφεραν στο φως θραύσματα αγγείων και ειδωλίων ,καθώς και λείψανα οστών ζώων που αποτελούν κατάλοιπα των τελούμενων για τους νεκρούς τελετουργικών νεκρόδειπνων.
.Οι συστάδες των κτιστών οικογενειακών τάφων με τις πολλαπλές ταφές στο εσωτερικό τους αντικατοπτρίζουν την κατά γένη   οργάνωση μιας κοινωνίας γεωργών και κτηνοτρόφων οι οποίοι , όπως έδειξαν τα ανασκαφικά ευρήματα και οι φυσικοχημικές αναλύσεις, είχαν προχωρήσει και στην εξόρυξη των τοπικών κοιτασμάτων χαλκού ,μόλυβδου , χρυσού  και σιδήρου. και είχαν αναπτύξει και τοπική μεταλλοτεχνία.
.

[1] Οι ανασκαφικές έρευνες στον οικισμό και στα διάσπαρτα γύρω του νεκροταφεία πραγματοποιήθηκαν κατά το χρονικό διάστημα 1969-1985 από την ΙΗ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων με διευθύντρια των ανασκαφών την τότε έφορο αρχαιοτήτων Χ.Κουκουλη-Χρυσανθάκη
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: